2

فوریه

ادبیات

احمد جامي يكي از سخنوران و نويسندگان نامدرا قرن نهم است. وي به سال 817 هجري در ولايت جام خراسان ديده به جهان گشود.
در آغاز جواني به هرات رفت و در مدرسه نظاميه آن شهربه كسب دانش پرداخت و سپس به سمرقند روي نهاد و از مجالس درس استادان بزرگ آنجا بهره برگرفت و در سايه استعداد و ذوق سرشارش نه تنها در سرودن اشعار بلكه در تمام فنون ادبي ، علوم ديني و تاريخي سرآمد عصر شد.
جامي سالها در عالم تصوف و عرفان گام برداشته و به سير و سلوك پرداخته و از پيروان طريقه نقشبندي بوده است و پس از وفات سعدالدين محمد كاشغري (860 هجري) كه از مشايخ آن فرقه بود، خود پيشواي آن طريقت شده است.
وي حنفي مذهب ، بسيار ديندار و متعصب بوده و در بيشتر آثار او تمايل شديدش به مذهب آشكار است. از سلاطين زمان او سلطان حسين بايقرا است كه خود و وزير دانشمندش امير علي شير نوايي جامي را سخت محترم مي داشتند و بسيار بزرگ مي شمردند. همچنين امراي آق قويونلو و قره قويونلو وي را اكرام فراوان مي كردند.
جامي را از نظم و نثر آثار بسيار است كه به پاره اي از آنها به اختصار اشاره مي شود:
الف) آثار منظوم:
* ديوان اشعار اوست كه حاوي قصيده ها ، غزلها ، مثنوي ها ، و ديگر اقسام شعر است و آن را در 896 هجري به پايان رسانده است.وي قصايد ديني واخلاقي فراوان دارد و غزليات عرفانيش نغز و لطيف و زيباست و وجود ملمعات در ديوان اشعار او نشانه سلطه اش به زبان و ادب عرب است.
جامي در سرون قصيده و غزل شيوه استادان گذشته را چون منوچهري ، خاقاني ، حافظ و ديگران تتبع كرده است با يان همه اشعار پخته اش مؤيد اين نكته است كه از سرچشمه ذوق و ابتكار بهره كافي داشته است.
* يكي ديگر از آثار منظوم جامي كتاب هفت اورنگ اوست كه مركب از هفت قسمت است بدين قرار :
1- مثنوي سلسلة الذهب در مسايل ديني و اخلاقي همراه با قصص گوناگون كه به نام سلطان حسين بايقرا سروده شده است.
2- سلامان و ابسال كه داستاني است عاشقانه و عرفاني از منابع يوناني و پيش از جامي حكيم ابوعلي سينا و ديگران آن را تصنيف كرده اند.
3- تحفة الاحرار مثنوي عرفاني و ديني است به نام خواجه ناصرالدين نقشبندي.
4- سبحة الابرار نيز در تصوف و مسايل اخلاقي همراه با تمثيلات بسيار است.
5- يوسف و زليخا كه بهترين مثنوي هاي جامي و به نام سلطان حسين است.
6- ليلي و مجنون كه از تازي به پارسي در آمده و در ضمن داستان اصلي حكايات گوناگون آمده است.
7- خردنامه اسكندري در حكمت و مسايل فلسفلي.
ب- آثار منثور:
1- كتاب نفحات الانس كه مشتمل بر شرح احوال بيش از ششصد تن از مشايخ صوفيه است.
2- نقد النصوص في شرح نقش الفصوص در مطالب ديني و فلسفي.
3- بهارستان كه به شيوه گلستان تدليف يافته و مركب از حكايات دلپذير است و جامي را كتب و رسالات ديگر نيز هست.