4

فوریه

آغاز تاریخ نویسی در اسلام

اعراب قبل از اسلام به تاریخ نویسی آشنا نبودند ایشان اخبار که از شهر ها و ممالک مجاور به آنها میرسید نقل میکردند و این اخبار عبارت بود از قصۀ غلبه حبشه بر یمن ، قصۀ اصحاب فیل ، کندن چاه زم زم ، حکایت بلقیس و سلیمان و امثال آن اما پس از ظهور اسلام دیری نگذشته بود که اعراب به نوشتن تاریخ اقدام نمودند مسلمان ها طبیعتاً به حکایات و روایات قدیم روزهای نخستین اسلام و جنگ های میان قبایل علاقه داشتند از طرفی هم میخواستند که اصول پادشاهان گذشته ، طرز حکومت داری و کارنامه های تاریخی آنها را بخوانند و بدانند.
چنانچه امیر معاویه شب ها صاحبان اخبار را جمع میکرد و آنها برای او اخبار عرب ، ایران و روم و سیاست پادشاهان آنها را با طرز حکومت شان تعریف میکردنــــــــد. میگویند معاویه ثلث شب خواب میشد و چون از خواب بیدار میگشت یکی از درباریان میامد و حکایت از سلاطین از روی بعضی از کتابها برای او میخواند. ممکن است این کتابها به زبان های یونانی، لاتینی و یا پهلوی نوشته شده باشد و احوال پادشاهان یونان و روم را بیان میکرد این کتابها جمعاً برای معاویه ترجمه میشد به این ترتیب علاقه خلفا خصوصاً بنی امیه به حکومت و پاســـــــــداری ملوک قدیم یکی از عواملی بود که تاریخ نویسی را بوجود آورد و عوامل دیگری عبارت از علاقه مردمان به کفتار و کردار پیغمبر اسلام بـــــــود. زیرا در این راه سهم معاش شان از بیت المال تادیه میشد روشن شدن فقرات که در شهر عربی آمده تعیین اشخاص و جاهائیکه در قرآن و حدیث ذکر نشده بود و به اطلاع و احوال ممالک مفتوحه این ها همه مطالبی بود که زمینه را به مطالعه تاریخ فراهم میکرد. مأخــذ تاریخ عبارت بود از روایات. قبل از اسلام رویات شفاهی مردود به هیئات جنگ های مسلمین در زمان حیات حضرت محمد و اصحاب و شجره انصاب شعر عرب مشتمل به وقایع و منزل ها و قرآن کریم و کتب مقدس دیگـــــــر. بعد از آنکه مسلمانها به جمع آوری قرآن و تفسیر آن و تدوین حدیث شریف مشغول شدند. به تحقیق بعضی از الهام که در آیات قرآن یا احادیث نبوی ذکر نشده بود احتیاج پیدا کردند برای این کار در اول به جمع سیرت حضرت پیغمبراقدام نمودنـــــــــــــــد. این کار در اول صورت شفاهی داشت و بعداً تدوین شد همین بررسی برای تفسیر آیات قران مشغول بودند به کتب مقدس دیگری رجوع کنند که تدوین تاریخ به این صورت از زبان عربی در دوره رومی ها آغاز گر شد و در این دوره از کتب تارخی در زمان غیر عرب استفاده گردید مقصد از نوشتن تاریخ در این دوله اضا کردن حس کنجکاوی نبود بلکه میخواستند خدمت به خلفا شود و ایشان از احوال مردمان غیر عرب که نسبت به مردمان عرب پیشرفته تر بودند باخبر گردند کسی که در زمان اموی ها به نوشتن تاریخ اقدام کرد عبید ابن سیدیه بود و کتاب بنام الملوک اخبار الماضیه نوشت. عبید به در بار معاویه زنده گی میکرد و معاویه او را به نوشتن این امر تشویق نمود و این کتاب متأسفانه فعلاً در دست نیست اما نسخۀ از آن تا سال 958 م موجود بود. میگویند کتابهای دیگری هم در احوال مشاهیر نوشته شده است اما هیچ کدام آن در دست نیست بالاخره میتوانیم بگویم که ” تاریخ رشته یست از علوم که در اسلام در دوره بنی امیه بوجود آمده و در دوره بنی عباس بسط و توسعه یافت” “و اعراب مردمانی هستند که پس از ایجاد مدنیت خویش در دوره اسلامی زود تر از مردمان دیگر به تاریخ نویسی اقدام کردند این مقایسه نظر به یونان و روم است که آن دو دولت مدت ها بعد از ایجاد مدنیت خویش به این کار اقدام کردند”.

دیدگاهتان را بیان کنید!